Doanh nghiệp cần chủ động rà soát tài sản trí tuệ hiện có

Rủi ro lớn nhất của doanh nghiệp đôi khi không nằm ở việc bị xâm phạm quyền, mà nằm ở việc sở hữu nhiều tài sản trí tuệ nhưng không biết mình đang có gì, thiếu cơ chế kiểm soát và không thể khai thác giá trị của chúng một cách hiệu quả.

Trước những thay đổi quan trọng của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung 2025 (Luật SHTT 2025), doanh nghiệp cần chủ động rà soát và điều chỉnh hoạt động nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật và hạn chế các rủi ro phát sinh.

Thứ nhất, rà soát danh mục tài sản trí tuệ hiện có

Doanh nghiệp cần kiểm tra tình trạng pháp lý của các đối tượng sở hữu trí tuệ như nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, phần mềm và nội dung truyền thông đang được sử dụng trong hoạt động kinh doanh. Việc rà soát không chỉ giúp xác định tài sản đã đăng ký, chưa đăng ký hoặc có nguy cơ xung đột quyền với bên thứ ba, mà còn là cơ sở để kiểm soát rủi ro khi khai thác trên môi trường số.

Doanh nghiệp thường "đang sở hữu" nhiều tài sản trí tuệ hơn họ nghĩ.

Đáng lưu ý, với việc bổ sung Điều 8a của Luật SHTT 2025 và các quy định hướng dẫn liên quan, doanh nghiệp cần tiếp cận tài sản trí tuệ như một loại tài sản cần được quản trị. Điều này đòi hỏi phải thiết lập danh mục quản lý nội bộ đối với các quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm cả những quyền chưa đủ điều kiện ghi nhận trên sổ kế toán, nhằm theo dõi tình trạng pháp lý, phục vụ định giá và làm cơ sở cho các hoạt động khai thác thương mại như chuyển nhượng, cấp phép hoặc góp vốn.

Xem thêm: Tổng hợp 5 nhóm điểm mới quan trọng của Luật SHTT 2025 do Asoka thực hiện

Trong bối cảnh đó, rà soát tài sản trí tuệ không còn dừng lại ở việc đã đăng ký hay chưa, mà cần được thực hiện như một bước kiểm kê tài sản có hệ thống, giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát, bảo vệ và khai thác giá trị quyền sở hữu trí tuệ một cách hiệu quả hơn.

Thứ hai, chuẩn bị hồ sơ đăng ký chính xác ngay từ đầu

Thời gian xử lý đơn được rút ngắn và yêu cầu về tính chính xác ngày càng cao, việc chuẩn bị hồ sơ đăng ký không còn là bước thủ tục thuần túy mà trở thành yếu tố quyết định khả năng xác lập quyền. Sai sót ở giai đoạn đầu, dù là về hình thức hay phạm vi bảo hộ, có thể dẫn đến việc đơn bị từ chối hoặc bị thu hẹp phạm vi quyền, tạo lợi thế cho đối thủ nộp sau nhưng có hồ sơ chặt chẽ hơn.

Đọc thêm: "24h & 3 ngày" - Bảo bối giúp đăng ký nhãn hiệu thành công

Do đó, doanh nghiệp cần tiếp cận việc nộp đơn như một bước “thiết kế quyền” ngay từ đầu, trong đó việc xác định đúng đối tượng, phạm vi và chiến lược bảo hộ có ý nghĩa quan trọng không kém việc nộp đúng thời hạn. Điều này đặc biệt cần thiết với các doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng ra thị trường quốc tế hoặc xây dựng thương hiệu trên môi trường số, nơi rủi ro xung đột quyền diễn ra nhanh và khó kiểm soát hơn.

Thứ ba, kiểm soát việc sử dụng dữ liệu và nội dung của bên thứ ba

Khi hoạt động kinh doanh ngày càng gắn với dữ liệu và nội dung số, rủi ro sở hữu trí tuệ không chỉ phát sinh từ tài sản do doanh nghiệp tạo ra, mà còn từ những gì doanh nghiệp đang sử dụng. Việc khai thác hình ảnh, nội dung hoặc dữ liệu từ bên thứ ba, đặc biệt trong quá trình phát triển sản phẩm hoặc huấn luyện hệ thống AI, cần được kiểm soát chặt chẽ về nguồn gốc và phạm vi sử dụng.

Trong "cuộc chơi AI", cần hiểu rõ dữ liệu công khai và dữ liệu được phép sử dụng.

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng dữ liệu công khai trên internet có thể được sử dụng tự do. Trên thực tế, nếu việc sử dụng vượt quá giới hạn cho phép, doanh nghiệp vẫn có thể đối mặt với khiếu nại từ chủ thể quyền và phát sinh nghĩa vụ bồi thường. Do đó, việc thiết lập quy trình kiểm soát dữ liệu đầu vào không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là một phần của quản trị rủi ro pháp lý trong giai đoạn chuyển đổi số.

Thứ tư, chủ động theo dõi và xử lý hành vi xâm phạm quyền

Trong môi trường trực tuyến, nơi nội dung có thể bị sao chép và lan truyền với tốc độ cao, việc chờ đợi tranh chấp phát sinh rồi mới xử lý thường khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động. Thay vào đó, doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế theo dõi và phát hiện sớm các hành vi xâm phạm, từ đó kịp thời áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền như yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm hoặc thực hiện các bước xử lý tiếp theo theo quy định pháp luật.

Đọc thêm: Hiểu đúng để bảo vệ tác phẩm trong thời đại AI

Việc chủ động thực thi quyền không chỉ giúp hạn chế thiệt hại về kinh tế, mà còn góp phần củng cố vị thế pháp lý của doanh nghiệp trong trường hợp tranh chấp leo thang. Trong nhiều trường hợp, khả năng phản ứng nhanh và có hệ thống chính là yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ quyền trên môi trường số.

Thứ năm, xây dựng chiến lược khai thác tài sản trí tuệ phù hợp với định hướng kinh doanh

Điều quan trọng trong việc xem xét xác lập, bảo vệ và khai thác quyền sở hữu trí tuệ, không chỉ là hoàn tất thủ tục đăng ký mà còn là xây dựng chiến lược bảo hộ, quản trị và khai thác tài sản trí tuệ phù hợp với định hướng kinh doanh. 

Tài sản trí tuệ không chỉ để bảo vệ, mà để tạo doanh thu và định giá doanh nghiệp.

Quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ, mà còn là một loại tài sản có thể tạo ra giá trị kinh tế nếu được khai thác đúng cách. Trong khi háp luật ngày càng nhấn mạnh đến việc quản lý và khai thác quyền, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược phù hợp, từ việc cấp phép sử dụng, chuyển nhượng, đến góp vốn hoặc tích hợp vào các giao dịch thương mại.

Tuy nhiên, việc khai thác tài sản trí tuệ đòi hỏi phải xác định rõ phạm vi quyền và phương án pháp lý ngay từ đầu. Với các vấn đề phức tạp như chuyển nhượng hoặc tranh chấp, được điều chỉnh bởi nhiều quy định pháp luật chồng chéo, bạn nên tham vấn các luật sư chuyên sâu về sở hữu trí tuệ. Chuyển nhượng quyền mà không xác định rõ phạm vi có thể dẫn đến tranh chấp quyền khai thác sau này. Việc sử dụng sai phương án pháp lý có thể làm giảm giá trị tài sản hoặc khiến cho tranh chấp kéo dài. 

Vì vậy, việc kết hợp giữa quản trị nội bộ, định giá tài sản và tư vấn pháp lý chuyên sâu là yếu tố cần thiết để đảm bảo tài sản trí tuệ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững. Asoka Law là đối tác pháp lý đáng tin cậy, hỗ trợ doanh nghiệp bảo vệ và tối ưu hóa giá trị tài sản trí tuệ một cách toàn diện.

Liên hệ Asoka qua HOTLINE: 0984 333 629 (khu vực phía Bắc) hoặc 096 191 4328 (khu vực phía Nam) để được tư vấn giải pháp bảo vệ tài sản trí tuệ phù hợp nhất với doanh nghiệp

Bài viết được thực hiện bởi: Vũ Thị Phong - Phòng Nhãn hiệu & Bản Quyền tại Asoka Law & Partners